Prawa człowieka nie kończą się z wiekiem. Trwają prace nad Konwencją ONZ o prawach osób starszych

Starzenie się społeczeństw jest jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego świata. Coraz więcej osób żyje dłużej, pozostaje aktywnych zawodowo i społecznie, a jednocześnie doświadcza barier związanych z wiekiem. Dyskryminacja, ograniczanie samodzielności, utrudniony dostęp do ochrony zdrowia i opieki długoterminowej, przemoc, wykluczenie cyfrowe czy pomijanie głosu osób starszych pokazują, że istniejące mechanizmy ochrony praw człowieka nie zawsze odpowiadają na specyficzne problemy związane ze starszym wiekiem. Dlatego na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych rozpoczął się proces opracowania międzynarodowej, prawnie wiążącej Konwencji o prawach osób starszych. Fundacja na Rzecz Seniorów „BONUM VITAE” uczestniczy w tych pracach, reprezentując perspektywę organizacji działającej bezpośrednio na rzecz osób starszych w Polsce.

Od deklaracji do prawnie wiążącej Konwencji

Międzyrządowa Grupa Robocza ds. Praw Człowieka Osób Starszych – Intergovernmental Working Group on the Human Rights of Older Persons (IGWG) – została powołana przez Radę Praw Człowieka ONZ na mocy rezolucji 58/13. Jej zadaniem jest opracowanie i przedstawienie Radzie projektu międzynarodowego, prawnie wiążącego instrumentu służącego promocji, ochronie i zapewnieniu pełnego korzystania z praw człowieka przez osoby starsze. Grupa ma obradować dwa razy w roku podczas pięciodniowych sesji w Genewie. Pierwsza sesja IGWG odbyła się 13–17 lipca 2026 r. w Palais des Nations w Genewie. Był to ważny moment: po latach międzynarodowej debaty dotyczącej potrzeby stworzenia nowego instrumentu państwa i organizacje społeczne rozpoczęły rozmowy o konkretnym kształcie przyszłej Konwencji. Dyskusja dotyczyła m.in. jej podstawowych zasad, struktury oraz sposobu zagwarantowania równości, autonomii, godności i uczestnictwa osób starszych.

BONUM VITAE zabiera głos w Genewie

W pracach pierwszej sesji uczestniczył Piotr Nakonieczny, przedstawiciel Fundacji na Rzecz Seniorów „BONUM VITAE”. Podczas obrad przedstawił stanowisko Fundacji dotyczące najważniejszych zasad, które powinny znaleźć się w przyszłej Konwencji. Wystąpienie BONUM VITAE zostało odnotowane zarówno w materiałach ONZ, jak i przez AGE Platform Europe. Fundacja podkreśliła przede wszystkim konieczność wzmocnienia podmiotowości i sprawczości osób starszych oraz uznania ich za pełnoprawnych uczestników życia społecznego, gospodarczego i publicznego. Zwrócono również uwagę, że osoby starsze i reprezentujące je organizacje powinny mieć rzeczywisty wpływ nie tylko na późniejsze wdrażanie Konwencji, lecz także na sam proces jej tworzenia. To zasadnicza zmiana perspektywy: osoba starsza nie może być postrzegana wyłącznie jako odbiorca świadczeń, opieki czy pomocy. Jest przede wszystkim podmiotem praw, mającym prawo do samostanowienia, niezależności, bezpieczeństwa, udziału w życiu społecznym, ochrony przed dyskryminacją i przemocy oraz dostępu do skutecznych mechanizmów ochrony swoich praw.

Konwencja potrzebna obecnym i przyszłym pokoleniom

Przyszła Konwencja może stać się przełomowym instrumentem ochrony praw osób starszych. Jej znaczenie będzie wykraczało poza kwestie opieki czy zabezpieczenia społecznego. Chodzi o stworzenie standardu, zgodnie z którym wiek nie może prowadzić do ograniczenia praw, godności ani możliwości decydowania o własnym życiu. BONUM VITAE będzie nadal uczestniczyć w międzynarodowej debacie i działaniach na rzecz powstania Konwencji. Fundacja realizuje te działania również w ramach współpracy z AGE Platform Europe oraz partnerami zagranicznymi. W 2026 r. BONUM VITAE wraz z maltańską National Pensioners Association – 60 Plus prowadzi projekt poświęcony prawom osób starszych i pracom nad przyszłą Konwencją ONZ. Prace w Genewie dopiero się rozpoczynają, ale ich kierunek ma znaczenie dla każdego z nas. Starzenie się jest częścią życia, dlatego standardy wypracowywane dziś będą chronić nie tylko obecne pokolenie seniorów, lecz także tych, którzy osobami starszymi staną się w przyszłości.