Samotność – niewidzialni więźniowie 4-go piętra

Samotność za drzwiami mieszkania

W Polsce żyje już ok. 9,8–9,9 mln osób po 60. roku życia – to ponad 25% społeczeństwa. Coraz częściej są to osoby starsze uwięzione we własnych mieszkaniach: schorowane, z niepełnosprawnością, mieszkające w blokach bez windy. Kilka pięter schodów staje się barierą nie do pokonania – pojawia się brak ruchu, rezygnacja z wizyt u lekarza, ze spotkań z rodziną i sąsiadami.

Tak rodzi się cicha forma wykluczenia społecznego: seniorzy przestają być widoczni na ulicy, w sklepie, w kościele. Coraz częściej sami mówią o sobie gorzko: „starzy = niewidzialni”.

Samotność w liczbach – skala, której nie widać

Badania Polskiego Czerwonego Krzyża pokazują, że ponad 55% osób powyżej 60. roku życia mieszka samotnie. Raporty o jakości życia seniorów wskazują, że już przed pandemią aż 43,4% osób 65+ miało zredukowane do minimum lub w ogóle nie miało kontaktów z bliskimi spoza rodziny.

Do tego dochodzi subiektywne poczucie osamotnienia – w wielu badaniach około 1/5–1/3 seniorów deklaruje, że często lub bardzo często czuje się samotna. To nie tylko problem emocjonalny: samotność zwiększa ryzyko depresji, chorób serca, demencji, a w skrajnych przypadkach prowadzi do dramatów, gdy seniorzy umierają samotni w ciszy, odnajdywani dopiero po dniach lub tygodniach.

Bloki bez windy – architektura, która więzi

Nowe przepisy zakładają obowiązek montowania wind w nowych blokach z trzema i więcej kondygnacjami, a także w budynkach przebudowywanych. W praktyce jednak tysiące starszych budynków pozostanie bez dźwigu – jeśli nie będą modernizowane, nikt nie będzie musiał ich doposażyć.

Przykład jednej spółdzielni z Bielska Podlaskiego, która ma 91 bloków bez wind o czterech i więcej kondygnacjach, pokazuje skalę problemu w skali całego kraju. Dla sprawnego trzydziestolatka to tylko kłopot. Dla 80-latka z chorobami stawów – realne uwięzienie w mieszkaniu.

NGO – ci, którzy pukają do zamkniętych drzwi

Tam, gdzie system nie sięga, pojawiają się NGO. Organizacje pozarządowe, fundacje, parafialne zespoły charytatywne organizują wolontariat sąsiedzki, telefony zaufania, dostarczanie zakupów i ciepłych posiłków, wizyty „dla rozmowy”. To często jedyne wsparcie osoby samotnej, jakie realnie dociera na 4. piętro bez windy.

Pandemia obnażyła braki systemowe: nagle okazało się, że bez sieci wolontariuszy i NGO wielu seniorów nie miałoby, jak odebrać leków czy jedzenia. Raporty Rzecznika Praw Obywatelskich i organizacji senioralnych pokazały, że pomoc publiczna była spóźniona, rozproszona i trudna do uzyskania dla osób zamkniętych w domach.

Co można zrobić – rekomendacje i szanse na zmianę

• ulepszone programy wsparcia dla „więźniów 4-go piętra” – np. dopłaty do wind z funduszy publicznych i europejskich,
• rozwój usług środowiskowych (opieka domowa, asystent seniora, dowóz) finansowanych przez samorządy,
• stabilne finansowanie dla NGO działających na rzecz samotnych seniorów,
• lepsza identyfikacja osób zagrożonych osamotnieniem przez OPS, przychodnie i spółdzielnie mieszkaniowe.